| Johan Braet (archivaris - erfgoedzorger),
Nadine Tommeleyn Engelstraat 7, 8211 Aartrijke (voormalige brouwerij De Leeuw) tel 050/81.44.14 archief@zedelgem.be |
||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
| ARCHIEF \ ZORG VOOR HET LOKALE ERFGOED: EEN MUST |
 |
Deze taak is toevertrouwd aan de dienst Archief en Monumentenzorg, die sinds 2006 is gevestigd in de gerestaureerde brouwerij De Leeuw. Deze dienst is belast met het archiefbeheer, de monumentenzorg en de naamgeving van straten en pleinen. Voor het beheer van het archeologisch patrimonium is onze gemeente sinds 2004 aangesloten bij Raakvlak.
| ARCHIEF \ WAT VIND IK IN HET ARCHIEF? | |
 |
De gemeente bewaart momenteel zo'n 1.000 strekkende meter archief uit de 19de en 20ste eeuw, waarvan 2/3 in het gemeentearchief en 1/3 in de kantoren van de gemeentelijke administratie. Naast het archief van de vroegere deelgemeenten (vóór de fusie van 1976-77) is er het snel aangroeiend archief van de fusiegemeente, zowel op papier als in digitale vorm. Het gemeentearchief bewaart echter meer dan alleen maar archief van de gemeentelijke administratie. Het bevat ook enkele interessante privé-archieven, een rijke collectie oude foto's en prentbriefkaarten, een verzameling bidprentjes en rouwbrieven, affiches, oude kaarten, enz. |
| Kortom, het is onze ambitie om het gemeentearchief Zedelgem uit te bouwen tot een volwaardig lokaal-historisch documentatiecentrum, waarin alle aspecten van het plaatselijke leven aan bod komen. (foto: leeszaal brouwerij De Leeuw) Een overzicht van de belangrijkste archiefbestanden en collecties: |
|
(Aartrijke - Loppem - Veldegem - Zedelgem)
- fonds Vyncke
- archief van drukkerij Ildephonse Deketelaere
- archief van drukkerij Coeman
- Verenigde Kwekers Aartrijke
- Aartrijke Sportief
- Kunst en Vermaak Zedelgem
- Schuttersgilde Sint-Sebastaan Zedelgem
- KSA Sint-Paulus Loppem
- Chiro Sint-Xaveer Zedelgem
- oude foto's en prentbriefkaarten
- historisch-topografische kaarten
- affiches
- bidprentjes en rouwbrieven
- genealogische verzameling van de heemkundige kring ‘Ambacht Aertrycke’
- Boschvogelverzameling
- naslagwerken
- algemene en lokale geschiedenis
- historische hulpwetenschappen
- archivistiek
- genealogie
- juridische en administratieve werken
Elders bewaarde archieven in verband met Zedelgem vind je onder 'nuttige links / adressen'.
| ARCHIEF \ DIENSTVERLENING | |
Kom dan gerust langs, we doen ons best om je wegwijs te maken in het archief.
De leeszaal is gratis toegankelijk voor iedereen. Wij trachten je zo goed mogelijk bij je archiefonderzoek te oriënteren. Je kan ook schriftelijk, telefonisch of via e-mail inlichtingen vragen.
De documenten worden ter plaatse geraadpleegd. Archiefdocumenten zijn uniek en onvervangbaar en worden daarom niet uitgeleend. Er zijn wel kopieën verkrijgbaar aan 0,05 EUR/blz. (A4).
Om de originele documenten te beschermen, kunnen de registers van de burgerlijke stand en de bevolking alleen nog geraadpleegd worden op computer. Alle documenten werden ingescand en kunnen op een vlotte manier ingekeken worden. Het is wel aan te raden om op voorhand een computer te reserveren. Dit kan via mail of telefonisch.
De meeste documenten ouder dan 20 jaar zijn openbaar. Archiefbescheiden die persoonlijke gegevens bevatten (vb. registers van de burgerlijke stand), kunnen pas na 100 jaar worden geraadpleegd. Voor het hedendaags archief jonger dan 20 jaar is het gemeentelijke leeszaalreglement van toepassing. Dit reglement is steeds ter inzage.
| ARCHIEF \ HELP MEE VERZAMELEN | |
De bedoeling is om dit materiaal op één centraal punt te bewaren en ter beschikking stellen van het publiek voor onderzoek, tentoonstellingen, publicaties, enz.
Je kan ons helpen om die documentaire verzameling verder uit te bouwen door je oude documenten aan het gemeentearchief te schenken. Zo ben je zeker dat ze voor altijd bewaard blijven.
Doe je echter niet graag afstand van die oude documenten waaraan je zo sterk gehecht bent? Geen probleem: terwijl je even wacht, scannen wij de documenten in, zodat je alles meteen terug naar huis kunt meenemen.
Ook integrale archieven (vb. van lokale verenigingen of bedrijven) zijn welkom: ze kunnen via bewaargeving of via schenking bij de gemeente gedeponeerd worden.
| ARCHIEF \ MONUMENTENZORG | |
De gemeente Zedelgem beschikt, verspreid over de vier deelgemeenten, over een verscheidenheid aan merkwaardige gebouwen en monumenten, authentieke dorpsgezichten en gave landschappen. Dit cultuurhistorisch erfgoed is mee bepalend voor iets dat ons allen zeer dierbaar is, namelijk onze eigen lokale identiteit en herkenbaarheid. Het is dan ook belangrijk om dit erfgoed zorgvuldig te bewaren.
De lokale monumentenzorg concentreert zich vooral op:
1. Bescherming
Het aantal beschermde monumenten, dorpsgezichten en landschappen in Zedelgem
werd op zes jaar tijd meer dan verdubbeld. Ook voor de toekomst zijn nieuwe
beschermingsprocedures gepland.
2. Advies en financiële tegemoetkomingen
Je wil bouwen, verbouwen, renoveren binnen een beschermd dorpsgezicht?
Je beheert een beschermd gebouw en wil onderhouds- of restauratiewerken
uitvoeren? Wellicht heb je ook recht op een premie of op fiscale aftrek?
Contacteer ons tijdig; wij helpen je aan de nodige informatie, zoeken mee naar een geschikte oplossing, in samenspraak met de bevoegde,
vergunning verlenende instanties (de afdelingen 'Onroerend Erfgoed' en 'Ruimtelijke Ordening' van het Agentschap R-O Vlaanderen) en helpen je door de paperassen heen.
3. Onderhoud en restauratie
De gemeente is zelf eigenaar en/of beheerder van waardevolle gebouwen
en beschermde monumenten. Met de restauratie van de brouwerij De Leeuw gaf de gemeente alvast het goede voorbeeld. Daarnaast staan nog andere restauratieprojecten op stapel: de kerk en pastorie van Loppem, de toren van de Sint-Laurentiuskerk met de omliggende begraafplaats en het voormalige schoolhuis in Zedelgem.
4. Sensibilisering
Zedelgem neemt jaarlijks deel aan Open Monumentendag Vlaanderen. Daarnaast proberen wij ook via studie en publicaties meer bekendheid en waardering te creëren voor het lokale erfgoed.
Een voorbeeld hiervan is het kunstboek 'Het Kasteel van Loppem' en de monografie ‘Geschiedenis van de brouwerij De Leeuw in Aartrijke’.
5. Inspraak en advies
Voor het lokale momumentenbeleid laat de gemeente zich bijstaan door de erfgoedraad en de gemeentelijke commissie voor Monumenten, Landschappen en Straatnamen. Heb je enige kennis van (lokale) geschiedenis of erfgoed en ben je geïnteresseerd om lid te worden van deze adviesraden? Neem dan gerust contact op met Johan Braet of stuur een berichtje naar archief@zedelgem.be.
|
|
|
| ARCHIEF \ BESCHERMD ERFGOED IN ZEDELGEM |
|
SINT-LAURENTIUSKERK EN DOOPVONT |
Deze kerk is het resultaat van twee zeer verschillende bouwfasen. De massieve, gotische toren vormt het enige restant van een eenbeukig kruiskerkje uit de 14de eeuw. Het kerkschip en het koor zijn neoclassicistisch en werden in 1846-’47 gebouwd naar ontwerp van provinciaal architect Pieter Buyck (1805-1877). De kerk bezit een fraai interieur en waardevolle kunstschatten zoals de biechtstoel (1661), de preekstoel (1766), het orgel (1743) en de altaren. |
 |
Het pronkstuk is de 12de-eeuwse romaanse doopvont. Deze doopvont is gekapt in Doornikse kalksteen. Op de zijkanten van de kuip bevinden zich prachtige friezen, die zich laten lezen als compacte beeldverhalen. Op drie ervan zien we wonderlijke tussenkomsten van de H. Nicolaas, bisschop van Myra (Klein-Azië, 4de eeuw). Merkwaardig is de ‘hulk’ met stevenroer: we staan hier voor de oudst gekende voorstelling van dit middeleeuwse scheepstype. De vierde fries toont een symmetrisch opgebouwde scène van christelijke ridders in gevecht met leeuwen: een symbolische voorstelling van de strijd tussen Goed en Kwaad om de ziel van de mensen. |
PLATSEMOLEN |
De ‘Dorpsmolen’ of ‘Lievens molen’ behoort tot het type bergmolen of beltmolen. Deze molenromp vormt het laatste restant van het Zedelgemse molenpatrimonium. De molen werd gebouwd in 1866, ter vervanging van een houten standaardmolen die daar al stond in de 16de eeuw. Burgemeester Joseph Lievens (1801-1883) was er nog molenaar. De molenkap en wieken werden in 1953 verwijderd, maar de molen werd nadien ingericht als mechanische maalderij. |
| De aandrijving gebeurde door een zeldzaam geworden horizontale monocylinder dieselmotor ‘Claeys-Zedelgem’, die nog altijd ter plaatse staat. | |
VOORMALIGE ONDERWIJZERSWONING VAN GEMEENTESCHOOL, 
MET NUTSGEBOUWEN EN KERSELAAR  |
 |
HOEVE 'DE PLEYNE' |
Een historische hoeve, waarvan de oudste vermelding werd teruggevonden in de ommeloper van Zedelgem (1674). Dit hoevecomplex bewaart tot op heden een vrij gaaf gebouwenbestand met een voornamelijk vroeg-19de-eeuws uitzicht. Het bestaat uit een langgestrekt boerenhuis met aanleunende stalvleugel, een bakhuis en een lossstaande dwarsschuur (1836) met wagenhuis en aardappelkelder. |
| De datum (1936) in de schuurzijgevel verwijst vermoedelijk naar ofwel de herbouw ofwel het herstel ervan. | |
VLOETHEMVELD |
Een beschermd landschap van ruim 500 ha dat zich uitstrekt over Zedelgem, Snellegem en een klein stukje Aartrijke. Het betreft een oud ‘veld’- of heidegebied, dat sinds 1296 toebehoorde aan het Brugse Sint-Janshospitaal. Bij hevige regenval stroomde het water vaak als een vloed naar dit laaggelegen gebied, vandaar de naam ‘Vloethemveld’. Door de aanleg van dijken (o.a. de ‘Vossenbarm’) ontstonden in het gebied talrijke (vis-)vijvers en moerassen, die in de 18de en 19de eeuw opnieuw werden drooggelegd en bebost. |
| Ook werden veel hectaren heide door noeste arbeid omgevormd tot landbouwgebied. In 1924 werden ruim 127 ha van het Vloethemveld onteigend voor de bouw van een munitieopslagplaats van het Belgisch leger. Nu wordt het gebied beheerd door het Agentschap Natuur en Bos van de Vlaamse Gemeenschap. | |
BROUWERIJ 'DE LEEUW' |
De voormalige brouwerij-mouterij De Leeuw werd in 1854 gesticht door de Aartrijkse koster Louis Vandewalle. Dit bedrijf was eerst ondergebracht in een kleine tweewoonst langs de Eernegemsestraat, pas in 1871 werd de bestaande brouwerij gebouwd. Tot 1880 stond Henri Nevejan hier aan de roerkuip, daarna werd de brouwerij uitgebaat door vader Henri en zoon Evarist Depuydt. De Eerste Wereldoorlog betekende het einde van de brouwactiviteit. |
| De gemeente Zedelgem liet dit monument tussen 2001 en 2005 restaureren en gaf het een nieuwe bestemming als gemeentearchief, lokaal administratief centrum en socio-culturele ontmoetingsruimte. | |
HOEVE 'DE DRIE ZWALUWEN' |
Deze mooie, witgekalkte herberg-hoeve met typische voutekamer was eeuwenlang een druk bezochte herberg op het kruispunt van de Zeeweg en de Heirweg. De oudste vermelding van de Drie Zwaluwen vinden we op de kaart van Pieter Pourbus uit 1571. Boven de voordeur prijkt een bordje met afbeelding van drie zwaluwen. Ook in Ruddervoorde en in Werken bevonden zich vroeger gelijknamige herbergen. |
HUIS 'BRUYNOOGHE' |
Historisch hoevetje waarvan de oorsprong teruggaat tot de 17de eeuw. Het werd toen het ‘Goed ter Smitshove’ genoemd en was tegelijk hoeve en smidse. Het betreft een interessant voorbeeld van landelijke architectuur, bestaande uit een hoger volume met rondboogomlijsting (vermoedelijk 18de eeuw) en een eenvoudig, lager 19de-eeuws gedeelte met typerende deuromlijsting. De naam van het huis verwijst naar de familie Bruynooghe, die er woonde van ca. 1841 tot 1940 en bedrijvig was in de houtsnijkunst en ook een kruidenierswinkel open hield. |
DORPSKOM LOPPEM  |
Sinds 1999 is de gezellige Loppemse dorpskern een beschermd dorpsgezicht, met daarbinnen drie beschermde monumenten: - De Sint-Martinuskerk - De pastorie, gebouwd in 1757 en verhoogd met één bouwlaag in 1857 - Grottencomplex in het kasteelpark Ter Mote |
Sint-Martinuskerk |
De parochiekerk is een merkwaardig (neo-)gotisch geheel, waarvan de oorsprong teruggaat tot de 13de eeuw. De kerk werd in de loop der eeuwen voortdurend uitgebreid. De zware vierkanten toren is het oudste nog bewaarde gedeelte. De achthoekige boventoren en de linkerbeuk dateren uit de vroege 17de eeuw. De rechterbeuk dateert van 1860- 1870. In die jaren werd de kerk, met inbegrip van het interieur, volledig in neogotische stijl gerestaureerd door de architecten Auguste Van Assche en Jean Bethune, medeontwerper van het nabijgelegen kasteel. |
Pastorie |
Deze pastorie is het resultaat van twee bouwfasen. De benedenverdieping werd gebouwd in 1757 onder pastoor Elias Verdick. In 1857, precies 100 jaar later, liet pastoor Petrus Vande Maele de eerste verdieping optrekken. Het oudere pastoriegoed, gelegen op de plaats van het kasteel van Caloen, werd ten tijde van pastoor Verdick verkocht aan jonker Pieter-Clement de Potter, die er een kasteelgoed van maakte. |
Grottencomplex Ter Mote  |
In het kasteelpark Ter Mote bevindt zich een omvangrijk grottencomplex met intacte ijskelder, rotspartij en belvédère, gelegen aan de rand van een grote spiegelvijver. Dit geheel is beschermd als monument en vormt de beeldbepalende component binnen de Engelse landschapstuin die in 1867 werd aangelegd. |
KASTEEL VAN LOPPEM  |
Tussen 1859 en 1862 lieten baron Charles van Caloen en gravin Savina de Gourcy-Serainchamps dit monumentale kasteel bouwen. Het is één van de belangrijkste creaties van de neogotische architectuur en interieurdecoratie in België. Twee vermaarde architecten stonden in voor het ontwerp: de Engelsman Edward Pugin en baron Jean Bethune, de schepper van de Vlaamse neogotiek. Op het einde van de Eerste Wereldoorlog verbleef hier Koning Albert I met zijn familie en werd de fameuze ‘Regering van Loppem’ gevormd. |
| Het kasteel bevat rijke kunstcollecties van de late Middeleeuwen tot nu. Het ligt midden in een sfeervol, romantisch park (20 ha) met vijvers, een grot, een doolhof en talrijke bijgebouwen. | |
PARK VAN LOPPEM  |
Aan de oorsprong van dit kasteelpark ligt het aloude ‘pastoriegoed’, de omwalde residentie van de Loppemse pastoor. Vanaf 1756 werd dit landgoed het adellijke buitenverblijf van de families de Potter en van Caloen. Rond 1860 maakte een classicistisch ‘maison de plaisance’ plaats voor een groots neogotische kasteel. |
| Het is omgeven door een sfeervol, romantisch park (20 ha) met vijvers, een grot, een doolhof en talrijke bijgebouwen, waaronder de kasteelhoeve (18de eeuw), het koetsiersverblijf met stalling, de manège (1862) en de ‘kleine donjon’ (1875). Het park werd ontworpen door de Luikse tuinarchitect Jean Gindra. Sinds 1974 stelt de gemeente dit park open voor het publiek. |
|
ARCHIEF EN MONUMENTENZORG \ BESCHERMD ERFGOED IN ZEDELGEM \
HOEVE 'HET EVERSHOF'
 |
Historische hoeve waarvan de oudste vermelding teruggaat tot 1390. De hoeve bestond vroeger uit een opperhof en neerhof, met een dubbele omwalling. Het boerenhuis, de stalvleugel en de schuur staan u-vormig opgesteld rondom het erf. Het boerenhuis, een witgekalkte baksteenbouw met kort overstekend zadeldak, bevat links een opkamer (17de eeuw) en rechts een lager gedeelte (18de eeuw). Vanaf 1505 was de hoeve eigendom van de Brugse Eeckhoutte-abdij. |
| Na de Franse revolutie kwam ze in handen van de familie de Potter en daarna van Caloen. Sinds 1897 wordt de hoeve uitgebaat door vier generaties van de familie Timmerman. |
|
ARCHIEF EN MONUMENTENZORG \ BESCHERMD ERFGOED IN ZEDELGEM \
HERBERG - AFSPANNING 'HEIDELBERG'
 |
Het gasthof Heidelberg werd omstreeks 1763 opgericht als ‘barrièrehuis’ of tolhuis langs de nieuwe steenweg van Brugge naar Menen. Deze primaire functie als tolhuis bleef behouden tot 1866, jaar waarin de tolgelden werden afgeschaft. Naast reizigersherberg fungeerde deze herberg ook als afspanning voor de paarden. Het gasthof stond tijdens de 19de eeuw bekend als een trefplaats voor de gegoede burgerij. Van1853 tot 1950 was er ook een houtzagerij gevestigd. |
ARCHIEF EN MONUMENTENZORG \ BESCHERMD ERFGOED IN ZEDELGEM \
HOF VAN STEELANT
 |
Eén der oudste en interessantste hofsteden van Loppem. Op deze hofplaats woonden al in de 13de eeuw de oudst gekende heren van Loppem, de van Steelants. Van dit leengoed, dat in de 15de en 16de eeuw in het bezit was van de Brugse heren van Gruuthuuse, rest alleen nog het neerhof, met boerenhuis, stalling en schuur. In zijn huidige vorm dateert de hoeve wellicht van rond 1700. Het middeleeuwse herenhuis zelf moet gestaan hebben in de zuidoosthoek van het erf: we treffen er nog sporen aan van een omwalde mote. |
ARCHIEF EN MONUMENTENZORG \ BESCHERMD ERFGOED IN ZEDELGEM \
HOEVE 'DE SWARTEN HOOP'
 |
Eén van Loppems oudste herbergen. Vermeldingen gaan terug tot de 16de eeuw. Tot 1538 kwamen hier de schepenen van de heerlijkheid Den Houtschen in zitting bijeen om recht te spreken (‘vierschaar’), verkopingen te registreren en te besturen. Zoals vele landelijke herbergen was De Swarten Hoop ook een hofstede. Daarnaast werd er ook bier gebrouwen. Hiervan getuigen nog de grote, overwelfde bierkelder en de bierroerder, gesneden in een balk van 1743. In 1768 is de herberg dichtgegaan, om pas in 1994 zijn deuren te heropenen als restaurant-bistro. |
ARCHIEF EN MONUMENTENZORG \ BESCHERMD ERFGOED IN ZEDELGEM \
HOEVE 'KLOKHOF' EN OMGEVING
 |
Indrukwekkende hoeve, gebouwd omstreeks 1820 door de Brugs-Loppemse edelman Charles van Tieghem. De hoofdgebouwen (boerenhuis, dwarsschuur en stalling) zijn u-vormig opgesteld rondom een begraasd erf. Enkele kleinere bijgebouwtjes, waaronder het bakhuis en de varkensstal, vervolledigen het grondplan. Het boerenhuis zelf is op de zijgevel gedateerd 1820 en wordt op het dak bekroond door een klokruitertje, vandaar de hoevenaam. Het Klokhof is een goed bewaard voorbeeld van de traditionele West-Vlaamse hoevebouw uit de vroege 19de eeuw. |
ARCHIEF EN MONUMENTENZORG \ BESCHERMD ERFGOED IN ZEDELGEM \
HOEVE ''T WATERKE'
 |
Deze kleine hofstede (1526), gelegen in een bocht van de Moubeek, heeft haar naam niet gestolen, want regelmatig is er wateroverlast wanneer de beek buiten haar oevers treedt. Hoeve ‘Te Waterken’ was eigendom van de bekende Loppemse familie Kindt. De opstelling van de gebouwen - het boerenhuis in het midden van een hoefijzervormige omwalling, de stal en de schuur erbuiten - bleef identiek tot 1939, toen de wal werd gedempt. |
| De oude bouwvallige dwarsschuur werd halverwege de jaren 1980 afgebroken. | |
CENTRUM VOOR KUNSTMATIGE INSEMINATIE |
Het Centrum voor Kunstmatige Inseminatie - in de volksmond bekend als het 'stierenkot' - werd in 1962 gebouwd naar ontwerp van Arthur Degeyter & Hendrik Scherpereel. Het gebouw getuigt van de nieuwe, artificiële manier van omgaan met veeteelt en rasverbetering, die opgang maakte na de tweede wereldoorlog. |
ARCHITECTENWONING MARC DESSAUVAGE |
Verscholen in een groene villawijk te Loppem treft men een parel van hedendaagse woonarchitectuur aan: de eigen woning van Marc Dessauvage, ontworpen in 1972 en gebouwd in 1978-’80. Marc Dessauvage (1931-1984) was een van de meest creatieve en persoonlijke architecten van zijn generatie. |
Het klassieke, geometrische grondplan is geïnspireerd op de ‘Villa Rotonda’ (te Vicenza, 1567) van de beroemde renaissance-architect Andrea Palladio. Rond een centrale, open ruimte worden in vier richtingen en op twee bouwlagen de verschillende ‘plekken’ georganiseerd waar de eventuele woonfuncties kunnen plaatsvinden.
De inplanting van de woning in de bos- en waterrijke site is zeer zorgvuldig.
Foto © Kiwabi Multimedia
|
|
|
| ARCHIEF \ GESCHIEDENIS VAN ZEDELGEM IN VOGELVLUCHT | |
 |
Aartrijke is heel wat ouder. De naam ‘Artiriacum’, die reeds voorkomt in een oorkonde van 898, en diverse ‘kouter’-toponiemen wijzen op de Romeinse oorsprong van Aartrijke. De nederzetting lag |
| aan twee Romeinse wegen: enerzijds de Zeeweg (Oudenburg-Kortrijk), anderzijds de Brugse Heirweg en de Steenstraat (Kassel-Brugge-Aardenburg). | |
 |
Na de kerstening van onze gewesten (7de eeuw) behoorden Zedelgem en Loppem tot de uitgestrekte ‘oerparochie’ Aartrijke. Pas tijdens de 9de eeuw werden Zedelgem en Loppem hiervan afgesplitst en werden ze afzonderlijke parochies. Toch hielden de drie parochies ook daarna een speciale band. Tot het einde van de 18de eeuw vormden ze tezamen het ‘Ambacht Aertrycke’, een rechterlijk gebiedsdeel van het Brugse Vrije. |
Eeuwenlang waren Zedelgem, Aartrijke en Loppem klein buitendorpjes of ‘prochies’ op het platteland van het Brugse Vrije. Het grondgebied was een feodale lappendeken van heerlijkheden en lenen. Naast de oude dorpsheerlijkheden, die rechtstreeks afhingen van het Leenhof van de Burg van Brugge, waren grote delen van het grondgebied onderhorig aan andere heerlijkheden zoals Den Houtschen, Tillegem, het Land van Wijnendale, enz.
In het leven van de bewoners nam de kerk een belangrijke plaats in. De kerk stond letterlijk en figuurlijk in het midden van het dorp. Van de middeleeuwse dorpskerken is niet zoveel vergebleven. De Sint-Laurentiuskerk in Zedelgem heeft nog haar 14de-eeuwse gotische toren. Het oudste restant van Zedelgems verleden dat bewaard bleef, is de prachtige romaanse doopvont (12de eeuw). De Loppemse Sint-Martinuskerk werd tijdens de 19de eeuw in neogotische stijl gerenoveerd.
De term ‘parochie’ had – anders dan nu – niet alleen een kerkelijke, maar ook een burgerlijke betekenis. Men bedoelde er ook de kleinste territoriale en bestuurlijke eenheid mee, die we nu de ‘gemeente’ noemen. Aan het hoofd van de parochie stond de ‘hoofdman’, die samen met de ontvanger het lokale gezag uitoefende in naam van het Brugse Vrije. Zij werden gekozen onder de dorpsnotabelen. Van lokale democratie was dus zeker nog geen sprake.
Zedelgem, Loppem en Aartrijke behielden eeuwenlang - in feite zelfs tot het begin van de 20ste eeuw - een uitgesproken landelijk karakter. De dorpskernen telden slechts een paar tientallen huizen. Daaromheen lagen de akkers met verspreide hofsteden. In de uithoeken van de ‘prochies’ bevonden zich bossen, velden, moerassen en vijvers. Het hele zuidelijk gebied van Zedelgem, waar nu Veldegem gesitueerd is, bestond uit onontgonnen ‘veld’ en gemene gronden. De bevolking was gering in aantal. In 1748 bijvoorbeeld telde Zedelgem slechts 1.093 inwoners, Aartrijke 986 en Loppem 585.
In 1800, tijdens de Franse overheersing, werden Zedelgem, Aartrijke en Loppem zelfstandige gemeenten. Kort voor 1900 kwam in Zedelgem de industrialisering op gang. Deze was geconcentreerd rond de Torhoutsesteenweg en de stationsbuurt. Op enkele tientallen jaren tijd groeide de Zedelgemse metaalnijverheid (Claeys New Holland, Flandria, Packo…) uit tot een internationaal bekend exportproduct. Rond die industriële kern ontstond een nieuwe woonwijk, genaamd De Leeuw (parochie Sint-Elooi).
De ontginning van het uitgestrekte heide- en veldgebied in het zuiden van de gemeente Zedelgem leidde vanaf ca. 1860 tot het ontstaan van nog een nieuwe dorpskern. Bij de ‘veldbewoners’ groeide het verlangen naar meer zelfstandigheid, los van Zedelgem. Dit leidde in 1896 tot de vorming van de nieuwe parochie ‘Maria-Veldegem’ en in 1920 de zelfstandige gemeente Veldegem.
De fusiegemeente (groot-)Zedelgem ontstond op 1 januari 1977 door de samenvoeging van Aartrijke, Loppem, Veldegem en Zedelgem. Bij de fusie telde Zedelgem 18.449 inwoners, momenteel is dat aantal aangegroeid tot iets meer dan 22.000.
 |
Het wapen van de fusiegemeente Zedelgem werd toegekend bij koninklijk besluit van 2 april 1981. Het is afgeleid van het wapenschild van de voormalige gemeente Zedelgem en toont op een gele achtergrond een rode keper met daarop drie witte schelpen. Dit wapen is afgeleid van het wapen dat de heren van Zedelgem al voerden tijdens de 14de eeuw. |
|
|
| ARCHIEF \ ARCHEOLOGIE - WAT DOET DE GEMEENTE? |
|
RAAKVLAKDe inspanningen van Raakvlak worden evenwichtig gespreid over de verschillende gemeenten. Hierover wordt gewaakt door een beheerscomité, waarin alle deelnemende gemeenten hun zegje hebben. De Brugse schepen Yves Roose is voorzitter, schepen Patrick Arnou vertegenwoordigt de gemeente Zedelgem en is ondervoorzitter.
 |
www.raakvlak.be |
MELDINGSPLICHT GEVONDEN VOORWERPENJe kan ook rechtstreeks melden aan Raakvlak (zie: nuttige links en adressen)
Deze meldingsplicht betekent niet dat men zijn eigendomsrecht m.b.t. het voorwerp afstaat, enkel krijgen archeologen op die manier de kans om tijdelijk onderzoek te verrichten.
Iedereen die archeologische opgravingen wenst te doen, moet in het bezit zijn van een vergunning, aan te vragen bij het Instituut. Hetzelfde geldt voor het gebruik van een metaaldetector. Bij vondsten van munitie en wapens moet men steeds onmiddellijk de politie verwittigen, hoe klein de vondst ook is.
|
|
|
| ARCHIEF \ STRAATNAAMGEVING | |
- uitwerken van voorstellen voor nieuwe straatnamen:
hierbij werken we liefst met gegevens van de plaatselijke geschiedenis, het kunst- en cultuurleven, de toponymie en de volkskunde. - de administratieve procedure voor de invoering of wijziging van straatnamen.
Deze procedure omvat:
- pré-advies van de straatnamencommissie
- principiële gemeenteraadsbeslissing
- advies van de gemeentelijke culturele raad
- openbaar onderzoek (+ eventueel aanschrijven van eigenaars en bewoners)
- definitieve gemeenteraadsbeslissing
- verdere afhandeling (de bevolking informeren, straatnaambordjes laten plaatsen door de technische dienst, huisnummering en identiteitskaarten laten aanpassen door de dienst burgerzaken, enz.) - periodieke uitgave van een gemeentelijk straatnamenplan
RECENTE NIEUWE STRAATNAMEN Dit is het nieuw aangelegde verbindingstraatje tussen het Kerkplein (ter hoogte van het gemeentehuis) en de Burgemeester Joseph Lievensstraat. Volgens het BPA is er in de toekomst langs deze straat seniorenhuisvesting voorzien.
|
|
| ARCHIEF \ PUBLICATIES |
|
| NR. | OMSCHRIJVING | PRIJS | |
|
Eigen
publicaties |
|||
| *1. | Het Kasteel van Loppem: kleur in de neogotiek / Johan Braet (red.). - Zedelgem : Gemeentebestuur, 1996. 15 p. - (brochure Open Monumentendag) | UITGEPUT | |
| 2. | Zedelgems 'werkend verleden' in de kijker: oude Claeys-machines op het Klokhof en in de dorpsmolen: / Johan Braet (red.). - Zedelgem : Gemeentebestuur, 1997. - 27 p. (brochure Open Monumentendag) | UITGEPUT | |
| *3. | Historische herbergen te Zedelgem: De Swarten Hoop en Heydelberg / Johan Braet. - Zedelgem : Gemeentebestuur, 1998. - 19 p. - (brochure Open Monumentendag) | 1,25 EUR | |
| 4. | Topografische kaart Zedelgem 1:20.000 met wandel- en fietsroutes / Johan Braet (samenstelling) & Hans Lemaire (eindred.). - Zedelgem : Merkenveld V.V.K.S.M., 1998. | UITGEPUT | |
| 5. | De priorij van O.L.V. van Bethanië. / Johan Braet. - Zedelgem : Gemeentebestuur, 1999. - 20 p. - (brochure Open Monumentendag) | UITGEPUT | |
| 6. | Het kasteelpark Ter Mote / Johan Braet (red.). Zedelgem: Gemeentebestuur, 2000. 18 p. - (brochure Open Monumentendag) | UITGEPUT | |
| 7. | De Romaanse Doopvont. Sint-Laurentiuskerk Zedelgem / Johan Braet. - Zedelgem: Gemeentebestuur, 2001. - 24 p. (brochure Open Monumentendag) | UITGEPUT | |
| *8. | Het Kasteel van Loppem / V. van Caloen, J. van Cleven & J. Braet. - Oostkamp : Stichting Kunstboek, 2001. - 256 p. | 49 EUR | |
| 9. | Een historische wandeling in de Loppemse dorpskom: handleiding voor de gidsen / Raoul Somers. - Zedelgem: Gemeentebestuur, 2003. - 47p. + 42 p. bijlagen - (brochure Open Monumentendag) | UITGEPUT | |
| *10. | Vier maal één is vijf / Pieter-Jan Leroy en Johan Braet. - Zedelgem, gemeentebestuur, 2003. | 10 EUR | |
| *11. | Het Vloethemveld / Marcel Desmedt, André Vanhevel en Mariann Kiss. - Jabbeke: Gemeentebestuur Jabbeke en Zedelgem, 2004. - 44 p. - (brochure Open Monumentendag) | 1,25 EUR | |
| *12. | Brouwerij De Leeuw / Johan Braet. - Zedelgem: Gemeentebestuur, 2005. - 31 p. - (brochure Open Monumentendag) |
1,25 EUR | |
| *13. | Geschiedenis van de brouwerij De Leeuw in Aartrijke / Johan Braet. - Zedelgem: Gemeentebestuur, 2006. - 138 p. |
8 EUR |
|
| *14. | Merkwaardige bouwstenen. Vernieuwde architectuur in Zedelgem - Zedelgem, Alison Depourcq en Sofie Tack, 2007. - 80p. | 12,50 EUR | |
| *15. | Priorij Bethanië / Johan Braet. - Zedelgem: Gemeentebestuur, 2009. - 35 p. - (brochure Open Monumentendag) | 1,25 EUR |
|
|
Andere verkrijgbare publicaties |
|||
| *1. | Geschiedenis van Loppem / Alban Vervenne & Albert Dhont. - Loppem : Heemkundige Kring van Loppem, 1974. - 176 p. | 7,50 EUR | |
| 2. | De geschiedenis van Zedelgem en Veldegem / Fr. Ronse. - Anastatische herdruk. - Zedelgem : Heemkundige Kring Pastoor Ronse, 1979. 289 + 38 p. | 12 EUR | |
| *3. | Honderd jaar vrije lagere jongensschool te Loppem 1879-1979: een historische schets / Roger Allemeersch. - Loppem, 1979, 39 p. | 1,50 EUR | |
| 4. | Keizer Karel V vader van Europa / Willy Peirsegaele. - Zedelgem : Heemkundige Kring Pastoor Ronse, 1980. - 79 p. | 0,50 EUR | |
| *5. | Les fonts baptismaux de Zedelghem et les fonts romans Tournaisiens du XIIe siècle : étude comparative et illustrée. - Anastatische herdruk. - Zedelgem : Heemkundige Kring Pastoor Ronse, 1982. - 73 kol. | 2,50 EUR | |
| 6. | De Romaanse doopvont van Zedelgem / Willy Peirsegaele (tekst); Hugo Liebe (foto's). - Zedelgem: Heemkundige Kring 'Pastoor Ronse', 1982. - 42 p. | UITGEPUT | |
| 7. | Het Zedelgem, Veldegem, Loppem en Aartrijke van toen / samengesteld door Luc Bonduel. - Brugge : Marc Van de Wiele, dep. 1983. - 160 p. | 15 EUR | |
| 8. | Twee Zedelgemse Verleyeverhalen - Zedelgem: Heemkundige Kring Pastoor Ronse, 1983. - 45 + 23 p. | 0,50 EUR | |
| *9. | Ode aan het metaal / Gemeentebestuur Zedelgem. - Zedelgem, 1993. - 28 p. | 1,25 EUR | |
| 10. | Guido Gezelle en zijn Loppemse relaties / Bertrand Denys. - Loppem, 1999, 60 p. |
1,50 EUR | |
| *11. | Toren van de Sint-Laurentiuskerk / Ghislain Swimberghe (Ets) | 2,50 EUR | |
| *12. | Brouwer kan ik geen bier krijgen? De familie Lievens en hun brouwerijen in Zedelgem St.-Laurentius en in Wingene de Standaard (19de-20ste eeuw) - Diksmuide, Chris Vandewalle, 2006. - 64 p. | 8,00 EUR | |
| *13. | Binnen en Buiten, Winter- en zomerverblijven van de Brugse elite vanaf de late Middeleeuwen - Brugge, 2007. - 80 p. |
6,00 EUR | |
Geschiedenis van de brouwerij De Leeuw in Aartrijke  |
Tussen 2000 en 2005 liet de gemeente Zedelgem de voormalige brouwerij De Leeuw in Aartrijke restaureren. Dit pareltje van industriële architectuur dateert uit 1871 en is een beschermd monument. Het gebouw kreeg vanaf 2006 een nieuwe bestemming als gemeentearchief, lokaal erfgoedhuis, culturele ontmoetingsruimte en administratief centrum voor de deelgemeente Aartrijke. Naar aanleiding van de restauratie onderzocht Johan Braet de geschiedenis van het gebouw en de brouwersfamilies die er actief waren. Drie families brouwden er tussen 1854 en 1916 het gerstenat: de families Vandewalle, Nevejan en Depuydt. Tijdens die periode evolueerde het brouwerijwezen in België onstuitbaar van een ambachtelijke bedrijvigheid naar een grootschalige industriële sector. |
In 1916 plunderden de Duitsers de koperen brouwinstallaties. Na de oorlog werd de brouwactiviteit niet meer heropgestart. De brouwerij kreeg een nieuwe functie als drankdepot. De familie Depuydt werd een belangrijk aandeelhouder in de coöperatieve brouwerij ‘Brasserie du Lac’ te Brugge. Dit boek is enerzijds een nuchter historisch relaas, gebaseerd op minutieus bronnenonderzoek, anderzijds leest het als een meeslepend verhaal over de opbouw, bloei en teloorgang van een familiale dorpsbrouwerij. Ook de geschiedenis van de ‘Brasserie du Lac’ komt uitgebreid aan bod. De auteur, Johan Braet (°1962), is licentiaat geschiedenis en is als archivaris en erfgoedzorger werkzaam bij de gemeente Zedelgem. Dit boek verscheen naar aanleiding van de officiële ingebruikname van de gerestaureerde brouwerij op 5 mei 2006. HOE BESTELLEN? Meer info: 050/81.44.14 - archief@zedelgem.be |
|
‘Zedelgemse Historische Uitgaven’: een nieuwe boekenreeks over lokaal erfgoed De gemeente start met een reeks ‘Zedelgemse Historische Uitgaven’. In deze reeks zullen tijdens de komende jaren regelmatig publicaties verschijnen over plaatselijke geschiedenis en erfgoed. De reeks is niet alleen bedoeld voor gemeentelijke uitgaven, maar zal ook openstaan voor uitgaven van lokale verenigingen en personen.
De bedoeling van dit initiatief is dus tweevoudig. Enerzijds wil de gemeente haar eigen, gemeentelijke erfgoedpublicaties opnemen in één aantrekkelijke boekenreeks, met een uniforme lay-out en een gemeenschappelijke reekstitel. Dit moet de herkenbaarheid vergroten en toelaten om een breder publiek aan te spreken dan tot nu toe het geval was.
Anderzijds is het de bedoeling om die reeks ook open te stellen voor uitgaven van lokale verenigingen en personen en hen zo een bijkomend publicatieforum aan te bieden. Alle ingediende voorstellen en manuscripten zullen getoetst worden aan enkele criteria:
- de uitgave moet thematisch goed aansluiten bij ‘lokale geschiedenis’ of ‘lokaal erfgoed’.
- het behandelde onderwerp mag niet te specialistisch zijn, m.a.w. het moet een ruim publiek kunnen aanspreken.
- de uitgave moet kwaliteit bezitten: gebaseerd op ernstig onderzoek, inhoudelijk boeiend en origineel, goed geschreven en goed geïllustreerd.
- het manuscript moet voldoen aan enkele redactionele vormeisen.
Manuscripten kan men indienen bij de archiefdienst en worden ter beoordeling voorgelegd aan de gemeentelijke erfgoedraad. Rekening houdend met dit advies beslist het schepencollege om de uitgave wel of niet op te nemen in de reeks. De gemeentelijke archiefdienst zal instaan voor de eindredactie en de contacten met de uitgever.
Het is niet de bedoeling om ons vast te pinnen op een vast publicatieritme. Een gemiddelde van één uitgave per jaar zou al een heel mooi streefdoel zijn. We hopen dat dit initiatief veel respons zal krijgen bij de verenigingen, de heemkundigen en iedereen met belangstelling voor het lokale verleden en erfgoed.
|
|
|
| ARCHIEF \ VRIJWILLIGERS GEZOCHT | |
Specifieke voorkennis is niet vereist. Enige vertrouwdheid met de plaatselijke situatie is natuurlijk een voordeel, maar toch niet echt noodzakelijk. Het enige wat telt is de bereidheid om regelmatig enkele uurtjes van je vrije tijd op een boeiende en verrijkende manier in te vullen.
Je kan je kandidatuur sturen naar archief@zedelgem.be.
| ARCHIEF \ NUTTIGE LINKS EN ADRESSEN |
|
ARCHIEFOCMW-archief Zedelgem
Brugsestraat 3, 8211 Aartrijke
Tel. 050/20.07.28
Contactpersoon: Luc Hongenaert, OCMW-secretaris
Bestanden: archief van OCMW en rechtsvoorgangers (1815 - nu)
Academiestraat 14, 8000 Brugge
050/33.72.88 - Rijksarchief.Brugge@arch.be
Website: http://arch.arch.be/brugge.htm
Gistelsesteenweg 528, 8200 Brugge (Sint-Andries)
T 050/40.72.90 - F 050/34.90.79
Website: http://www.west-vlaanderen.be
HEEMKUNDEIn Zedelgem zijn twee heemkundige kringen actief:
Heemkundige kring 'Pastoor Ronse'
(Zedelgem)
Voorzitter: Bertrand Denys, Klaprozenlaan 13, 8210 Loppem (050/82.42.74)
Secretaris: André Ramon, Prof. Nelisstraat 20, 8211 Aartrijke (050/20.94.95)
Tijdschrift: 'Zilleghem'
Website: www.bloggen.be/heemkundezedelgem
Voorzitter: Emiel Decock, Brugsestraat 56, 8211 Aartrijke (050/20.97.80)
Tijdschrift: 'Berichten uit Hoogrijke'
MONUMENTENZORGRuimte en Erfgoed - afdeling West-Vlaanderen
Werkhuisstraat 9, 8000 Brugge
T 050/44.28.11 - F 050/44.28.13
ruimte.erfgoed.wvl@rwo.vlaanderen.be
Website: http://www.ruimte-erfgoed.be
VIOE West Vlaanderen
Stadenstraat 39
8610 Zarren-Kortemark
T 051/61.01.61 - F 051/61.01.62
instituutonroerenderfgoed@vlaanderen.be
website: http://www.vioe.be
Filiaal Provinciehuis Boeverbos
Koning Leopold III-laan 31
8200 Sint-Andries
050/40.31.36
website: http://www.monumentenwacht@west-vlaanderen.be
info@openmonumenten.be
website: www.openmonumentendag.be
info@erfgoeddag.be
website: www.erfgoeddag.be
ANDERE LINKSPakhuizen
Komvest 45
8000 Brugge
050/44 50 44 - 0494/21.38.50 - info@raakvlak.be
website: http://www.raakvlak.be
Contactpersonen: Bieke Hillewaert en Elisabeth Van Besien (archeologen)
Historische website over het geallieerde Krijgsgevangenenkamp in Vloethemveld (1945-1946)
|
|
|